Atık su kanallarının temizliği su ve kanalizasyon idarelerinin ana görevlerinden biridir. Almanya’da sadece Kuzey Westfalen’de senede 40.000 km kanal temizliği yapılır. Bunların maliyeti 50 Milyon Euro üzerindedir. İstanbul’daki 10.000 km’yi aşkın beton boru yoğun kanalizasyon hattının yıllık temizliği önemli bir yekün tutmaktadır. Almanya’da kilometre başına düşen temizlik gideri 1250 Euro civarındadır.
Kanallardan az su akması, kanaldaki katı cisimlerin ve atıkların taşınmasını zorlaştırır. Bu durum tortu, çamur ve cisimlerin kanallarda birikmesine yol açar. Bunların daha fazla maliyete neden olmaması için kanal temizliklerinin mutlaka yapılması gerekir. Kanalların karanlık olması dolayısıyla kanallarda tortuların olup olmadığı ya da ne derece olduğunu anlamak zordur. Temizlik sonrası kontroller de mutlaka gereklidir. Fakat çoğu zaman mali nedenlerden ötürü bu kontroller göz ardı edilir.
Kanallardaki katı cisimler, tortu ve çamurlar kanal temizliğini tehdit eder. Bazı durumlarda ise kanalların kapanmasına neden olur. Kanalların tıkanması ve atık suyun akamaz hale gelmesi durumunda temizlik zorunlu hale gelmiştir. Bazı durumlarda su akışı olsa dahi temizlik yapmak gerekir. Çok kirlenmiş suyun akış hızı yavaşlar ve katı atıkları taşıma kapasitesi azalmış olur. Bazen kanallarda biyolojik atıklarda ve kükürt oluşumu görülebilir. Çok fazla kükürt oluşup su konsantresi azaldığında koku oluşur ve bu koku çevreye büyük oranda rahatsızlık verir. (Şekil 1. Kanal temizliği)
Yerel yönetimlerin ana görevlerinden biri kanal temizliğidir. Kanal denetimleri sıkı bir şekilde yürütülmelidir. Yasal ve teknik normlar belediyelerden atık suyun iletilmesinde oluşabilecek zararların ve negatif etkilerin minimum derecede olmasını talep eder. Kanal denetimleri ve temizliği ne kadar sık yapılırsa zarar ve tehlikelerin önüne o kadar çabuk geçilmiş olur.
Kanallar; baca, şaft, mazgal, arıtma, konutlarla olan bağlantı, pompa, basınç ve vakum aletleri, nozulları vs.’yi kapsar.
Ana faaliyetler;
Adımlar;
Şekil. Kanallarda yapılan incelemeye bir örnek
Temizlik stratejisinde amaç, suyun korunması, halkın memnuniyeti ve işletme zararlarının minimuma indirilmesidir. Kanalizasyon İdareleri temizlik işlerini ya kendi personeliyle yaparlar ya da yüklenici firmalara verirler. Daha sonra bu işler için kalite kontrol yapılmalıdır. Daha ucuz ve etkili bir temizlik için, kanalların tanınması ve her şebeke için farklı strateji geliştirmek gerekmektedir.
Temizleme Stratejisi Geliştirilirken Göz Önünde Tutulması Gerekenler
Temizleme stratejisi aşağıdaki adımları kapsar;
Temizleme stratejisini ve şebekenin bölümlerinde ne şekilde olacağını şirketin tecrübeleri belirler.
İşletmenin tecrübelerinin kullanılması;
Şirketin tecrübeleri doğrultusunda az kirlenen kanallar çok kirlenenlere göre daha az sıklıkta temizlenebilir. Böylece maliyet azalmış olur.
Modern EDV – çözümleri bilgilerin toplanmasını ve değerlendirilmesini kolaylaştırır.
Tortuların değerlendirilmesi işletmenin tecrübelerini ve bilgilerini geliştirir. Tecrübeli bir çalışan temizleme esnasındaki gözlemleriyle (miktarına ve içeriğine bakarak) tortuyu değerlendirebilir. Buradaki önemli noktalar:
Şaftın içinden kirlenmeye klasik metotla (ayna yöntemiyle) bakılabilir. Aynı zamanda Zoom – Şaft kamera da kullanılabilir. Optik zoom’a sahip ve üzerine güçlü lamba monte edilmiş Zoom – Şaft kamerası ile şafta girmeden kirlenme gözlenebilir. Yüksek basınçlı nozul üzerine yerleştirilmiş TV – denetim ile de tortular optik olarak izlenebilir. Bu sistem operatöre temizleme sırasında monitörden borulardaki kirliliği görme fırsatı sunar. Böylece nozulu istediği yere götürebilir.
Temizleme planı, seçilen şebeke kesitinin hangi yöntemle, hangi sürede temizleneceğine açıklık getirir.
Çalışmaya başlamadan şu sorulara açıklık getirilmelidir;
Şebeke planında suyun akış yönü, genel bilgiler, yerle ilgili durum bilgileri, yerel özellikler ve beklenen kirlenme miktarı belirlenir.
Yapılan çalışmaların dokümantasyonu yapılmalıdır.
Temizleme verimi, şebeke durumu ve belirlenmiş temizlik hedefleri gibi faktörlere bağlıdır.
Çeşitli enstitüler bu konuda eğitim vermektedirler. Özellikle yeni çalışanlara bu eğitimler önerilmektedir. Temizlik işlerinin yüklenici firmalara verilişinde personel nitelikleri sorgulanmalıdır. Temizlik verimine etki eden faktörler;
Burada çalışanların müzakereleri doğrultusunda bilgiler toplanır ve ihtiyaç doğrultusunda diğer bölümler için hazırlık yapılır (yapı bölümü, düzenleme, drenaj-arıtma).
Temizlikle görevli şefin personelle iş sonunda görüşme yapmasıyla temizlik hedeflerine ulaşılıp ulaşılmadığı belirlenir. Çok özel durumlar dışında bu hedeflere ulaşılması gerekmektedir.
Her bir temizlik aracının kendi sahasında yaptığı temizlikten sonra bir plan hazırlanır. Çalışma sonrası personel bir araya gelip topladıkları bilgileri birleştirirler ve tartışırlar. Böylece önemli bilgi ve tecrübeler formalite olmaktan çıkarılır.
Eğer kanal temizleme ihaleleri özel firmalara verilmiş ise atıklarla ilgili bilgilerin işverene ulaşması gerekmektedir. Genelde temizlik planı ve verimin açıklanması konuları eksik kalmaktadır. Mali nedenlerden dolayı çoğu zaman temizlik başarısının kontrolü yapılmaz ise hesaplandırmanın temel unsuru ihmal edilmiş olur.
İş verimi yazılırken en az aşağıdaki içeriklerin bulunmasına dikkat edilmelidir;
Altyapı ve Kazısız Teknolojiler Derneği, altyapı hatlarında temizlik konularında tüm üretici, kullanıcı ve araştırmacılara en uygun çözüm yöntemlerini sunmak için ulusal ve uluslararası çalışmalarını sürdürecektir.
